Πέμπτη 12 Μαΐου 2022

Η σοφία πάει με την ηλικία; Σενάριο διδασκαλίας στην Αντιγόνη του Σοφοκλή

 (Β. Λάλας)

Ταυτότητα σεναρίου 

Τάξη: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

Μάθημα/Γνωστικό Αντικείμενο: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ (ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ)

Γ΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (από μετάφραση, στιχ. 724-757)

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα:

   Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα είναι σε θέση:

1. Να καταθέσουν την εσωτερική τους αντίδραση από τη συνάντηση με το κείμενο τόσο μέσω της ανάγνωσης-ερμηνείας του όσο και μέσω της κινηματογραφικής του απόδοσης

2. Να αναζητούν ομαδοσυνεργατικά τα «κειμενικά νοήματα» (ήθος ηρώων, συναισθήματα, αξίες…) με βάση το διάλογο-στιχομυθία Κρέοντα-Αίμονα

3. Να αναπτύξουν ενσυναίσθηση και φιλοσοφικό προβληματισμό για καταστάσεις της ανθρώπινης φύσης (όπως ο δογματισμός, η σοφία σε σχέση με την ηλικία…)

4. Να επισημάνουν στοιχεία κοινούς θεματικούς τόπους και  μοτίβα που αναδεικνύουν τη διαχρονικότητα των προβλημάτων και των αξιών σε διαφορετικές κοινωνίες (όπως η τυραννική εξουσία, τα έμφυλα στερεότυπα…)

Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών για την υλοποίηση του σεναρίου:

   Γνώσεις για τον τρόπο άσκησης της τυραννικής εξουσίας αλλά και τα στερεότυπα της εποχής για την ηλικία (νεότητα) και το φύλο, ρόλος διαλόγου-στιχομυθίας στην τραγωδία…

Χρόνος υλοποίησης:

   Μία (1) - Δύο (2) διδακτικές ώρες

Σύντομη περιγραφή σεναρίου:

   Το παρόν σενάριο αποτελεί παράδειγμα  μελέτης –συνεργατικής εν μέρει- αρχαίου λογοτεχνικού κειμένου. Αφορά σε εκπαιδευτικό σενάριο για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας (ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ) σε μαθητές και μαθήτριες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Β ΛΥΚΕΙΟΥ) με δραστηριότητες

Δραστηριότητες που οδηγούν στην ενεργητική εμπλοκή των μαθητών:

   Οι δραστηριότητες σχετίζονται με:

-          Τις διαφορές της λογοτεχνικής ανάγνωσης του μεταφρασμένου αρχαίου ελληνικού κειμένου και της κινηματογραφικής του απόδοσης

-          Το ρόλο του διαλόγου-στιχομυθίας στην αποκάλυψη του ήθους των ηρώων, των συναισθημάτων και των αξιών τους στο συγκεκριμένο χωρίο, αλλά και γενικά στην αρχαία ελληνική τραγωδία

-          Τη σχέση ηλικίας και σοφίας μέσα από τους χαρακτήρες του Κρέοντα και του Αίμονα (π.χ. «Γιατί δεν ακούει ο Κρέοντας το γιο του; Ευθύνεται η ηλικία του ή ο χαρακτήρας του;»)

-          Το δογματικό χαρακτήρα και στάση του Κρέοντα σε σχέση και με τον τυραννικό τρόπο άσκησης της εξουσίας (π.χ. «Γιατί δεν ακούει ο Κρέοντας το γιο του; Ευθύνεται η ηλικία του; Ο χαρακτήρας του; Το τυραννικό του αξίωμα;»)

-          Τα στερεότυπα σε σχέση με το φύλο και την ηλικία, όπως προκύπτουν από τα λόγια του Κρέοντα προς τον Αίμονα και αφορούν τη στάση Αντιγόνης και Αίμονα

-          Και ένα παράδειγμα δημιουργικής δραστηριότητας: «Να συνεχίσετε το διάλογο Κρέοντα-Αίμονα, ώστε στο τέλος να καταφέρετε – παίρνοντας το ρόλο του Αίμονα- ν’ αλλάξετε γνώμη στον Κρέοντα για τη μοίρα της Αντιγόνης

Στο σενάριο θα υπάρχει η δυνατότητα της επιλογής εκ μέρους των μαθητών επιλογής δραστηριοτήτων

Χρησιμοποιούμενα εργαλεία:

-          Σχολικό εγχειρίδιο (Υπάρχει και η δυνατότητα χρήσης του ηλεκτρονικού βιβλίου [Διαδραστικά σχολικά βιβλία (ebooks.edu.gr)]

-          Πύλη ελληνικής γλώσσας (greek-language.gr)[Για τη μετάφραση του αποσπάσματος –εκτός κι αν δοθεί σε φωτοτυπία]

-          Απόσπασμα ταινίας από το youtube (ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΟΦΟΚΛΗ)


Αφόρμηση
  • Αναφορά στο μαθησιακό περιεχόμενο
  • Απόσπασμα κινηματογραφικής ταινίας Σοφοκλέους Αντιγόνη και ανάγνωση του μεταφρασμένου
  • κειμένου
  • Πρώτες εντυπώσεις και σχολιασμός των μαθητών στην τάξη

Παρουσίαση ερευνητικής εστίασης
  • Ενημέρωση μαθητών για τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί
  • Δραστηριότητες σε δύο φάσεις, έτσι ώστε να αναζητηθούν αρχικά τα "κειμενικά νοήματα" και να
  • γνωρίσουν οι μαθητές το ήθος των δύο ηρώων (Αίμονα και Κρέοντα) μέσα από το διάλογο-στιχομυθία,
  • και στη συνέχεια να αναδειχθεί η πρόθεση του τραγικού ποιητή

Επικοινωνία και συνεργασία
  • Στην πρώτη φάση οι δραστηριότητες εκπονούνται ατομικά και ακολουθεί συζήτηση στην ολομέλεια
  • Στη δεύτερη φάση, αφού οι μαθητές διαμοιραστούν σε ομάδες οι δραστηριότητες εκπονούνται
  • ομαδικά
  • Δυνατότητα επιλογής εργασιών από τους ίδιους τους μαθητές

Αξιολόγηση
  • Σε ατομικό επίπεδο αξιολογείται η συμμετοχή των μαθητών στο διάλογο, οι ερωτήσεις και απαντήσεις
  • τους
  • Σε ομαδικό επίπεδο αξιολογείται η εργασία της κάθε ομάδας
  • Αξιολόγηση τόσο των εργασιών των μαθητών όσο και της συμμετοχής τους στο σχολιασμό και στις παρατηρήσεις  των εργασιών των συμμαθητών τους (σε ατομικό και σε ομαδικό επίπεδο)

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ: Δημιουργία κατάλληλου περιβάλλοντος για συζήτηση μεταξύ των μελών όλων των ομάδων και τη δημιουργική έκφραση. Θέτω διάφορα ερωτήματα και ζητώ την άποψή τους.

Για παράδειγμα: Επιλογή χωρίων του κειμένου από τους μαθητές και ανάδειξή τους ως προσωπική προτίμηση («ποιο χωρίο του κειμένου σας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση και γιατί;»)



Τετάρτη 4 Μαΐου 2022

Η εποχή του Αυγούστου - Ιστορία Α΄ λυκείου

 (Β. Συμεωνίδης)

Ιστορία Α΄ Λυκείου, 1.1. Η εποχή του Αυγούστου (27 πΧ – 14 μΧ)

(Ιστορία του αρχαίου κόσμου, Α΄ Γενικού Λυκείου, εκδ. 2012, σ. 206-211 με χαρακτηρισμούς Σ/Λ σε κάθε φράση και παραπομπή στη σχετική σελίδα)

Χαρακτηρίστε τις προτάσεις σωστές ή λανθασμένες (Σ – Λ) και δικαιολογήστε την απάντησή σας με τεκμηρίωση στο σχολικό βιβλίο

 

1.       Ο Οκταβιανός συγκέντρωσε μόνος του όλες τις εξουσίες στο πρόσωπό του (206) [λ]

2.       Ο Οκταβιανός άσκησε μόνος του, χωρίς βοήθεια, την εξουσία (207) [λ]

3.   Ο Οκταβιανός ανέθεσε τη διαχείριση επιμέρους θεμάτων σε άλλους τους οποίους επέλεγε με συγκεκριμένες προϋποθέσεις (207) [σ]

4.       Ο Οκταβιανός διαχειρίστηκε μόνος του τη διοίκηση των επαρχιών (207) [λ]

5.       Ο Οκταβιανός ενδιαφέρθηκε και για τη γεωργία (207) [σ]

6.       Ο Οκταβιανός δεν νοιάστηκε καθόλου για τα δημόσια έργα στη Ρώμη (207) [λ]

7.       Ο Οκταβιανός ο τίτλος του Αυγούστου υπήρχε και πριν από τον Οκταβιανό (208) [λ]

8.       Η μορφή του πολιτεύματος επί Οκταβιανού ονομάστηκε «Ηγεμονία» (Principatus) (208) [σ]

9.       Οι «πραιτωριανοί» ήταν στρατιωτικά σώματα που φρόντιζαν για τη φύλαξη των συνόρων (208) [λ]

10.   Στο πολίτευμα της «Ηγεμονίας» υπήρχε «δυαρχία εξουσιών» και την εξουσία ασκούσε ο «πρώτος πολίτης» και η «Σύγκλητος» (209) [σ]

11.   Το ζήτημα της διαδοχής ήταν σαφώς καθορισμένο και δεν προκαλούσε προβλήματα (209) [λ]

12. Ο Οκταβιανός ενδιαφέρθηκε περισσότερο για την εσωτερική οργάνωση και λιγότερο για την κατάκτηση νέων εδαφών (209) [σ]

13.  Η αφομοιωτική ένταξη των νέων πληθυσμών ήταν βασικός στόχος του σχεδίου για τον εκρωμαϊσμό (209-210) [σ]

14.   Ο Οκταβιανός ενδιαφέρθηκε να επαναφέρει τα παλιά ήθη (210) [σ]

15.   Η λατρεία της κρατικής εξουσίας και η θεοποίηση του αυτοκράτορα ήταν τρόπος για να ενωθούν όλοι οι υπήκοοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (210) [σ]

16.   Ο «χρυσός αιώνας του Αυγούστου» ονομάστηκε έτσι επειδή η αυτοκρατορία ήταν πολύ πλούσια κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. (210-211) [λ]

17.   Ο Βιργίλιος είναι σημαντικός ιστορικός (211) [λ]

18.   Η «Αινειάδα» είναι ποιητικό έργο που έχει χιουμοριστικό χαρακτήρα (211) [λ]

19.   Ο Τίτος Λίβιος είναι σημαντικός ιστοριογράφος (211) [σ]

20.   Οι Ρωμαίοι διακρίθηκαν στην αρχιτεκτονική (211) [λ]

 

1.2. Οι διάδοχοι του Αυγούστου (14-193 μΧ) [σ. 211-214]

 

21.   Οι διάδοχοι του Αυγούστου διακρίνονται/ κατηγοριοποιούνται σε τρεις δυναστείες (212) [σ]

22.   Η δυναστεία των Αντωνίνων (96-192 μΧ) περιλαμβάνει αυτοκράτορες που προέρχονται μονο από τη Ρώμη (212) [λ]

23.   Ο τρόπος διοίκησης χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερο συγκεντρωτισμό, αλλά και μειωμένο ρόλο της Ρώμης (212) [σ]

24.   Οι «επαρχιώτες αυτοκράτορες» ήταν εμπόδιο για να γίνει αποδεκτή η ρωμαϊκή διοίκηση (212) [λ]

25.   Το δικαίωμα του Ρωμαίου Πολίτη ήταν καθοριστικός τρόπος για να γίνει αποδεκτή η ρωμαϊκή διοίκηση (212-213) [σ]

26.   Το «διάταγμα του Καρακάλα» (212 μ.Χ.) έθετε αυστηρούς όρους για να αποκτήσει κάποιος την ιδιότητα του ρωμαίου πολίτη (213) [λ]

27.   Η «ρωμαϊκή ειρήνη» (Pax Romana) και το ρωμαϊκό δίκαιο είναι σημαντική προσφορά του ρωμαϊκού πνεύματος στον παγκόσμιο πολιτισμό (213) [σ]

28.   Η «Δωδεκάδελτος» είναι η ρωμαϊκή νομοθεσία για πάντα που περιορίστηκε να ισχύει μόνο στη Ρώμη (214) [λ]

29.   Η «Δωδεκάδελτος» έμεινε απλή και ανεπηρέαστη στο πέρασμα των χρόνων (214) [λ]

30.   Οι «νομοδιδάσκαλοι» είναι η αρχική μορφή των σημερινών νομικών και δικηγόρων (214) [σ]






Αρχαϊκή εποχή - Κριτήριο αξιολόγησης Ιστορία Α΄ λυκείου

 (Β. Συμεωνίδης)

Ιστορία Α΄ Λυκείου, 2.2. Αρχαϊκή εποχή

(Ιστορία του αρχαίου κόσμου, Α΄ Γενικού Λυκείου, εκδ. 2012, σ. 84-94 με χαρακτηρισμούς Σ/Λ σε κάθε φράση και παραπομπή στη σχετική σελίδα) 

Χαρακτηρίστε κάθε φράση με την ένδειξη Σ ή Λ ανάλογα 0.5*20=10 μονάδες)

 

  1. Τα συστατικά στοιχεία της πόλης-κράτους σχετίζονται μόνο με τα οργανωτικά χαρακτηριστικά της. (Λ σ. 84)
  2. Τα συστατικά στοιχεία της πόλης-κράτους σχετίζονται μόνο με τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της. (Λ σ. 84)
  3. Οι τρείς βασικές επιδιώξεις της πόλης-κράτους ισχύουν σε κάθε μορφή πολιτεύματος. (Σ σ. 84-85)
  4. Οι τρείς βασικές επιδιώξεις της πόλης-κράτους ισχύουν μόνο στη δημοκρατία. (Λ σ. 84-85)
  5. Η μορφή του πατριωτισμού που παρατηρείται στους πολίτες των ελληνικών πόλεων κρατών οδηγεί στην οργάνωση των Ελλήνων σε ενιαίο κράτος. (Λ σ. 85)
  6. Η μορφή του πατριωτισμού που παρατηρείται στους πολίτες των ελληνικών πόλεων κρατών διευκόλυνε την ένωση των Ελλήνων. (Λ σ. 85)
  7. Η μορφή του πατριωτισμού που παρατηρείται στους πολίτες των ελληνικών πόλεων κρατών προκάλεσε εμφύλιες διαμάχες. (Σ σ. 85)
  8. Η μορφή του πατριωτισμού που παρατηρείται στους πολίτες των ελληνικών πόλεων κρατών είχε έντονο τοπικιστικό χαρακτήρα. (Σ σ. 85)
  9. Η ελληνική πόλη-κράτος είναι η πρώτη φορά που οι άνθρωποι ζουν οργανωμένα σε πόλεις. (Λ σ. 85)
  10. Η ελληνική πόλη-κράτος είναι η πρώτη φορά που οι άνθρωποι ανάπτυξαν πολιτική δραστηριότητα. (Σ σ. 86)
  11. Η ελληνική πόλη-κράτος είναι η πρώτη φορά που οι άνθρωποι δρουν αυτόβουλα για την αντιμετώπιση των κοινών προβλημάτων. (Σ σ. 86)
  12. Στις πόλεις-κράτη της Μεσοποταμίας οι έννοιες του πολίτη και της πολιτικής απέκτησαν υπόσταση και έγιναν πραγματικότητα. (Λ σ. 86)
  13. Οι πρώτες πόλεις-κράτη σχηματίστηκαν στα παράλια της Μικράς Ασίας κατά τη διάρκεια του πρώτου αποικισμού. (Σ σ. 86)
  14. Στον ελλαδικό χώρο δημιουργήθηκαν πόλεις-κράτη, όταν γειτονικές κοινότητες ενώθηκαν σε ενιαίο χώρο και συγκρότησαν ενιαία διοίκηση. (Σ σ. 86)
  15. Στον ελλαδικό χώρο δημιουργήθηκαν πόλεις-κράτη, όταν ανεξαρτητοποιήθηκαν τμήματα διαφορετικών φύλων και οργανώθηκαν μεταξύ τους. (Σ σ. 86)
  16. Η αύξηση της δύναμης των ευγενών συνδυάζεται με τον περιορισμό της βασιλικής εξουσίας (Σ σ. 87)
  17. Οι ευγενείς ασχολούνταν κυρίως με τις οικονομικές δραστηριότητες που αύξαναν τον πλούτο τους (Λ σ. 87)
  18. Οι ευγενείς ασχολούνταν κυρίως με τη σωματική άσκηση και την καλλιέργεια του πνεύματος (Σ σ. 87)
  19. Τα αρχικά στάδια της πόλης-κράτους είναι συνδεμένα με την ανάπτυξη της δουλείας (σ. σ 87)
  20. Η εδαφική επέκταση και οι κατακτητικοί πόλεμοι είναι η μόνη λύση για την αντιμετώπιση της κρίσης των ομηρικών χρόνων (Λ σ. 88).

  

Διαλέξτε και απαντήστε σε πέντε από τις παρακάτω ερωτήσεις (δεν θα διαλέξετε δύο ερωτήσεις από την ίδια ομάδα, πχ και την 1α και την 1β, αλλά μόνο την α ή τη β από κάθε ενότητα).

1. Η γένεση της πόλης-κράτους

α. Ποια είναι η διαφορά οργανωτικής και γεωγραφικής άποψης για τα συστατικά στοιχεία της πόλης-κράτους; (σ. 84)

β. Εξηγήστε αν οι τρείς βασικές επιδιώξεις της πόλης κράτους εξαρτώνται από το πολίτευμα ή υπάρχουν ανεξάρτητα από το είδος του πολιτεύματος (σ. 84-85)

2. Η σημασία του θεσμού της πόλης-κράτους

α. Ποια είναι η μορφή του πατριωτισμού που παρατηρείται στους πολίτες των ελληνικών πόλεων κρατών; (σ. 85)

β. Ποια είναι η διαφορά της ελληνικής πόλης-κράτους από τις πόλεις που συγκροτήθηκαν σε άλλες περιοχές του αρχαίου κόσμου; (σ. 86)

3. Η οικονομική και κοινωνική οργάνωση

α. Πώς εξηγείται ότι πιθανότητα οι πρώτες πόλεις-κράτη σχηματίστηκαν στα παράλια της Μικράς Ασίας κατά τη διάρκεια του πρώτου αποικισμού; (σ. 86)

β. Με ποιον τρόπο κυρίως σχηματίστηκαν οι πόλεις-κράτη στον ελλαδικό χώρο; (σ. 86)

4. Η κρίση του ομηρικού κόσμου

α. Με ποιον τρόπο επηρέασαν οι ευγενείς τις εξελίξεις στις κοινότητες του ομηρικού κόσμου; (σ. 87)

β. Για ποιο λόγο η ιστορική πορεία των πόλεων-κρατών είναι συνδεμένη με την ανάπτυξη της δουλείας; (σ.87)

5. Η αντιμετώπιση της κρίσης

Εξηγήστε σύντομα ποια θεωρείτε ως σημαντικότερη από τις λύσεις στην οικονομική κρίση που συνεχιζόταν και στα πρώτα στάδια της οργάνωσης των πόλεων. (σ.88)

6. Ο δεύτερος αποικισμός

α. Εξηγήστε σύντομα ένα από τα αίτια το οποίο θεωρείτε ως σημαντικότερο από τα αίτια που συνέβαλαν στην ίδρυση των αποικιών. (σ. 89)

β. Εξηγήστε σύντομα τη σημασία που έχει η κοπή του νομίσματος για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. (σ. 92)

7. Τα πολιτεύματα

α. Εξηγήστε ποια είναι τα χαρακτηριστικά και με ποιον τρόπο συνδέονται η οπλιτική φάλαγγα και η εκκλησία του δήμου στην εξέλιξη των πολιτευμάτων στο πλαίσιο της πόλης-κράτους. (σ. 93, 94)

β. Εξηγήστε σύντομα ποιες κοινωνικές ομάδες ελέγχουν την εξουσία σε κάθε μορφή πολιτεύματος (σ. 92-94)

 

 




 

 

 

 

 

Δευτέρα 2 Μαΐου 2022

Σεξισμός και γλώσσα

 (Σ. Γκαρμπούνης)

Πρόταση διδασκαλίας για την τάξη, εστιασμένη στην κατανόηση των κειμένων. Στη διάθεση κάθε συναδέρφισσας/ρφου να συμπληρωθεί με ερώτηση και κείμενο λογοτεχνίας και θέμα παραγωγής λόγου.

Κείμενο 1

Πώς η γλώσσα αντικατοπτρίζει, κατασκευάζει και συντηρεί την ανδρική κυριαρχία;

Υπάρχει η άποψη ότι η γλώσσα είναι ένα απλό εργαλείο της σκέψης και ότι από μόνη της δεν ευθύνεται για την ανδρική κυριαρχία και το σεξισμό αλλά απλώς τα αντικατοπτρίζει. Ας σημειώσουμε ότι εδώ υπάρχει μία τεράστια προβληματική για τη σχέση γλώσσας και σκέψης η οποία δεν είναι μάλλον του παρόντος. Συνοπτικά ωστόσο μπορούμε να πούμε ότι η γλώσσα μπορεί να μην ευθύνεται για τις διάφορες ανισότητες, αποκλεισμούς και ρατσισμούς, αλλά αντικατοπτρίζοντας τις έμφυλες διακρίσεις και τον σεξισμό που υπάρχει στην κοινωνία συντελεί στη διαιώνισή τους.

Υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα σεξιστικής χρήσης, όπως η χρήση του αρσενικού ως γενικευτικού, που υποτίθεται ότι συμπεριλαμβάνει και το θηλυκό (π.χ. «οι βουλευτές» αντί «οι βουλευτές και οι βουλεύτριες» σε ένα επίσημο κείμενο, κ.ο.κ.) αλλά στην πραγματικότητα συντελεί στον αποκλεισμό της γυναίκας από τη γλωσσική αναπαράσταση και κατασκευάζει μια ανδροκεντρική εικόνα του κόσμου. Άλλα ενδιαφέροντα παραδείγματα είναι τα επαγγελματικά ουσιαστικά σε –ος, τα λεγόμενα επίκοινα, όπως «ο/η γιατρός», «ο/η πρόεδρος», των οποίων οι θηλυκές καταλήξεις («γιατρίνα», «προεδρίνα» κ.λπ.) δεν είναι αποδεκτές από πολλ@ς (πολύ χαρακτηριστικά, το «πολίτης» δεν έχει ακόμα επίσημα καθιερωμένο θηλυκό γένος), και φυσικά η σύνδεση του θηλυκού γραμματικού γένους με αρνητικές (κυρίως σεξουαλικές) συνυποδηλώσεις.

Εδώ έχουμε πάρα πολλά παραδείγματα και από άλλες γλώσσες• έτσι, στα Αγγλικά το master έχει ουδέτερη ή και θετική έννοια ενώ το mistress, που αρχικά ήταν το θηλυκό του master, κατέληξε να σημαίνει «ερωμένη». […] Το πιο τρανταχτό παράδειγμα βέβαια είναι η λέξη «άνθρωπος», που τυπικά είναι γένους αρσενικού (πρβλ. man, homme, Mensch κ.λπ.). Το επιχείρημα ότι, αν και αρσενικό γραμματικά, σημασιολογικά συμπεριλαμβάνει και το θηλυκό καταρρέει από τη μη αποδεκτότητα προτάσεων όπως «ο άνθρωπος θηλάζει τα μωρά του» ή «πολλοί άνθρωποι πάσχουν από καρκίνο της μήτρας».

[…]

Δεν θεωρείτε ότι υποβιβαζει το κύρος και τη δύναμη της γυναίκας η χρήση καταλήξεων όπως προεδρίνα, γιατρίνα κλπ;

Αυτό που έχει πολύ ενδιαφέρον είναι ότι δεν υπάρχει αντίσταση στα επαγγελματικά θηλυκά όταν έχουν συγκεκριμένο ταξικό πρόσημο (π.χ. «ράφτρα») ενώ για τα επαγγέλματα κύρους το θηλυκό δεν είναι αποδεκτό. Υπάρχει το ψευδοεπιχείρημα ότι ειδικά για τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ος το αρσενικό δηλώνει και το θηλυκό, αλλά αυτό προφανώς δεν ισχύει, δεν είναι δηλαδή θέμα γραμματικής, γιατί πολλά αρσενικά σε -ος στη δημώδη γλώσσα έχουν σχηματίσει θηλυκό σε –ίνα, -ισσα• αυτ@ που υποστηρίζουν ότι ουσιαστικά όπως το «προεδρίνα» αντίκεινται στο γλωσσικό αίσθημα αφενός αγνοούν την ιστορία της γλώσσας και αφετέρου το γεγονός ότι, όπως έχει πει και ο Silverstein, η φύση τoυ γλωσσικού δεδομένου είναι διαλεκτική, δηλαδή διαμορφώνεται κάθε φορά τόσο με βάση τις γραμματικές δομές όσο και με βάση τις στάσεις και τις ιδεολογίες μας. Ιδεολογική λοιπόν είναι η τοποθέτηση ότι το «πρόεδρος» δεν έχει θηλυκό τύπο «προεδρίνα»-- αλλά φυσικά ιδεολογική είναι και η επιλογή του «πρυτάνισσα» ως θηλυκού του «πρύτανης», γιατί επιδιώκει να είναι ορατό το γυναικείο φύλο στη γλώσσα.

Απόσπασμα από συνέντευξη της Σ. Τσιπλάκου, καθηγητριας Γλωσσολογίας στο ΑΠΚΥ. Γλώσσα και σεξισμός: Μπορούμε να είμαστε και βουλεύτριες εκτός από χορεύτριες; Αθηνόραμα 7/4/2021

Κείμενο 2

Μήπως όμως φτάσαμε στο άλλο άκρο; […]

– Το Μυστήριο του Γάμου. Πρέπει να εκσυγχρονιστεί αμέσως γιατί είναι σεξιστικό. Στην αποστολική περικοπή ο Απόστολος Παύλος προτρέπει: «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα». Η έννοια φυσικά είναι να σέβεται τον άνδρα, αλλά έτσι καταστρατηγείται η ισότητα των δύο φύλων, γι’ αυτό συμβαίνουν τα αλληλοπατήματα στο σημείο αυτό.

– Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσεια. Άμεση απόσυρση. Η χαζογκόμενα απάτησε τον Μενέλαο και έτσι ξεκίνησε ο Τρωικός Πόλεμος. Στην Οδύσσεια, ο κακομοίρης ο Οδυσσέας όλο με γυναίκες παλεύει: Κίρκη και Σειρήνες. Αλλά και η Πηνελόπη είναι το τρόπαιο των μνηστήρων. Τι υποβάθμιση!

– Αγκάθα Κρίστι. Παρόλο που είναι γυναίκα, όλα τα βιβλία της με ήρωα τον Ηρακλή Πουαρώ πρέπει να αποσυρθούν και να καούν στην πυρά γιατί είναι σεξιστικά. Σε κάποιο βιβλίο, ερωτηθείς ο Πουαρώ γιατί δεν παντρεύτηκε ποτέ, απάντησε με το καθαρά σεξιστικό σχόλιο: «Στη ζωή μου γνώρισα μόνο 6 άνδρες που δολοφόνησαν τις γυναίκες τους, ενώ από την άλλη, συνάντησα 36 γυναίκες που δολοφόνησαν τους συζύγους τους». Ιδού λοιπόν ο σεξισμός: Οι γυναίκες εκτός από χαζογκόμενες είναι και δολοφόνοι.

[…]

Τα άρθρα της Ελληνικής Γλώσσας. Εντελώς σεξιστικά: Ο, Η, Το, Ενας, Μία, Ενα. Δεν θυμάμαι σε ποια χώρα, αλλά πρόσφατα διάβασα ότι σε όλα τα επίσημα έγγραφα του κράτους θα καταργήσουν τα Αρσενικά και Θηλυκά άρθρα και θα έχουν μόνο το Ουδέτερο. […] Στην αγγλική γλώσσα έχουν καταργηθεί τα γένη στα επαγγέλματα. Για παράδειγμα, ο salesman και η saleswoman έγιναν salesperson. Εδώ χρειάζεται ο Μπαμπινιώτης να μας πει πώς θα αντικαταστήσουμε τον «πωλητή» και την «πωλήτρια» με κάποιο ουδέτερο.

Ελάτε, να σοβαρευτούμε. Όλα τα ζητήματα της ζωής όταν τα τραβήξεις στα όριά τους, καταλήγεις σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Κανένας σοβαρά σκεπτόμενος άνθρωπος δεν αμφισβητεί τα ίσα δικαιώματα των δύο φύλων. Απλά στο όνομα της ισότητας δεν πρέπει να ξεχνούμε τη διαφορετικότητα που υπάρχει. Και μόνο για τη μητρότητα της γυναίκας θα πρέπει να της αποδίδουμε τον απαιτούμενο σεβασμό. Είναι μια απασχόληση 24×7 χωρίς άδεια, χωρίς υπερωρίες με συνεχή εγρήγορση για τη φροντίδα του παιδιού. Πού είναι η ισότητα; Όσο και να ανυψωθεί ο άνδρας δεν μπορεί ποτέ να φτάσει αυτό το συγκλονιστικό θαύμα να δημιουργείς ζωή!

Σωστά γράφει η Παλαιά Διαθήκη: «Σοφαί γυναίκες ωκοδόμησαν οίκους». Σεξισμός ή μήπως όχι; Γι’ αυτό εμείς, οι άνδρες παλαιάς κοπής, δεν θέλουμε να είμαστε ίσοι. Θέλουμε να τις λατρεύουμε και να τις προσέχουμε!

Ανδρέας Δρυμιώτης, Σεξισμός ή μήπως όχι;

https://www.kathimerini.gr/opinion/1081626/sexismos-i-mipos-ochi/ (7/6/2020) * Ο κ. Ανδρέας Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.

Κείμενο 3



Εφ. Αυγή Β. Χερουβείμ 9/12/2015

Θέμα Α

Να παρουσιάσετε σύντομα (70 λέξεις περίπου) τη θέση και την επιχειρηματολογία του κειμένου 2.

Θέμα Β

Β1. Να επιβεβαιώσετε ή να διαψεύσετε το περιεχόμενο των παρακάτω περιόδων, σημειώνοντας στο τετράδιό σας  Σ(ωστό) ή Λ(άθος) δίπλα σε κάθε γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο. Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

α. Σύμφωνα με το κείμενο 1 η γλώσσα αναπαράγει τις κοινωνικές διακρίσεις.

β. Στο κείμενο 1. υποστηρίζεται ότι η σεξιστική χρήση της γλώσσας αφορά κυρίως τα ελληνικά.

γ. Στο κείμενο 1 υποστηρίζεται ότι η χρήση τόσο των αρσενικών όσο και των θηλυκών στα επίκοινα ουσιαστικά (π.χ πρόεδρος/προεδρίνα) εκφράζουν ιδεολογική στάση.

δ. Το κείμενο 3 συμφωνεί με το κείμενο 1.

ε. Η Σ. Τσιπλάκου στο κείμενο1 χρησιμοποιεί στις καταλήξεις το σύμβολο @ γιατί κρατά ουδέτερη στάση απέναντι στο πρόβλημα καταγραφής του γένους. 

Β2.

α. Στο κείμενο 2 είναι έντονη η πρόθεση του αρθρογράφου να ειρωνευτεί. Να εντοπίσετε τρεις γλωσσικές επιλογές (3 μονάδες) που το επιβεβαιώνουν εξηγώντας τη λειτουργία τους (6 μονάδες)

β. «Ελάτε να σοβαρευτούμε… να τις προσέχουμε!» Να εντοπίσετε στο απόσπασμα του κειμένου 2 τρεις γλωσσικές επιλογές που δείχνουν την παραδοσιακή του οπτική. (6 μονάδες)

Β3

Ποια είναι η θέση που εκφράζει το κείμενο 3 σε σχέση με την χρήση μη σεξιστικής γλώσσας και με ποια μέσα γίνεται φανερή;

 

Σάββατο 30 Απριλίου 2022

Παραπληροφόρηση

 (Σ. Γκαρμπούνης)

Κείμενο 1

● Πάμε πάλι πίσω κι εμείς τότε, στα βασικά: Ποια είναι η διαφορά ψευδών και παραποιημένων ειδήσεων;

Οι παραποιημένες ειδήσεις (fake news), εν αντιθέσει με την ορολογία που έχει επικρατήσει σε μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής, δημοσιογραφικής και πολιτικής ορολογίας, διαφέρουν από τις ψευδείς. Ψευδής είναι μια είδηση που περιγράφει κάτι που δεν έγινε. Δεν έχει βάση αλήθειας δηλαδή. Παραποιημένη είναι μια είδηση στην οποία έχουν αλλοιωθεί κάποια στοιχεία του γεγονότος: όπως ο χρόνος και ο τόπος που έγινε, το σκηνικό του, ποιοι έλαβαν μέρος κοκ. Επιπλέον, για να αποτελεί ένα μήνυμα παραποιημένη είδηση θα πρέπει πριν απ’ όλα να είναι είδηση. Δηλαδή θα πρέπει να περιέχεται στο περιεχόμενο κάποιου ΜΜΕ. Γι’ αυτό και δεν υπάρχουν παραποιημένες ειδήσεις πριν από την έλευση των ενημερωτικών ΜΜΕ (σε αντίθεση με κάποιες αναλύσεις που προσπαθούν να εντοπίσουν παρόμοιες ειδήσεις λ.χ. στην αρχαιότητα).

● Άρα μας λέτε πως το να ψευδοποιούμε εμείς οι δημοσιογράφοι μια είδηση απορρέει από την ίδια τη δομή των ειδήσεων. Αν είναι έτσι, τελικά κάνουμε δημοσιογραφία ή προπαγάνδα;

Πράγματι, η παραποίηση μιας είδησης δεν είναι κάτι που συντελείται εξωγενώς, αλλά περιέχεται στη δομή των ειδήσεων, η οποία με τη σειρά της δεν είναι παρά μια ενότητα γεγονότων και απόψεων. Τώρα, στον βαθμό που περιγράφονται τα γεγονότα υπό το πρίσμα ορισμένων απόψεων, μιλάμε για δημοσιογραφία. Στον βαθμό, όμως, που η είδηση στοχεύει στη μετάδοση απόψεων, ντυμένων με το ένδυμα των πρόσφατων γεγονότων και που αυτό είναι το κύριο γεγονός που περιγράφεται, τότε μιλάμε για προπαγάνδα. Με άλλα λόγια και για να γίνει κατανοητό: στις παραποιημένες ειδήσεις αυτό που μεταδίδεται είναι έτοιμες, προϋπάρχουσες αντιλήψεις, άρα στερεότυπα και προκαταλήψεις, με τη μορφή πληροφοριών για επίκαιρα γεγονότα. Στη διαδικασία αυτή, για τις ανάγκες της προπαγάνδας μπορεί να χρησιμοποιηθούν και χρησιμοποιούνται ψευδή στοιχεία (παραποιήσεις).

● Κάνετε λόγο και για τις «κοινωνίες της ενημέρωσης». Και πως σε αυτές οι παραποιημένες ειδήσεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος και «ανθίζουν»!

Πηγαίνοντας πίσω στον χρόνο, αν και μπορούμε να ανιχνεύσουμε παραποιημένες ειδήσεις από τις πρώτες δεκαετίες των εφημερίδων, εντούτοις σε εκείνη την εποχή δεν έχει καταστεί ένα εκτεταμένο φαινόμενο. Ούτε εκτεταμένο είναι τότε, ούτε και έχει δομικό ρόλο στην πολιτική ή την οικονομία - με εξαίρεση φυσικά τις συνθήκες πολέμου, για τις ανάγκες της προπαγάνδας. Η παραποιημένη ενημέρωση, συμβαίνει στις μέρες μας! Ξεκινά σταδιακά από τον Ψυχρό Πόλεμο και κορυφώνεται τις τελευταίες δεκαετίες. Γίνεται δε χαρακτηριστικό γνώρισμα των κοινωνιών, τις οποίες, όπως είπατε, αποκαλώ «κοινωνίες της ενημέρωσης»: είναι κοινωνίες στις οποίες οι άνθρωποι από όλες τις μορφές της πληροφορίας (επιστήμη, τέχνη κ.λπ.) καταναλώνουν κυρίως ειδήσεις! Στο πλαίσιο αυτό συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους διαφορετικής ποιότητας ενημερωτικές πληροφορίες: από ιατρικές μέχρι κουτσομπολίστικες, από σοβαρές έως παραποιημένες ή πλήρως αβάσιμες. Ένα παράδειγμα ισχυρό αυτής της «κοινωνίας» είναι το τι συμβαίνει στο διαδίκτυο.

● Άρα, φταίμε εμείς. Οι «καταναλωτές» της είδησης.

Ευθύνονται οι «καταναλωτές» της είδησης που είναι έτοιμοι να πιστέψουν τις παραποιημένες ειδήσεις. Είμαστε έτοιμοι, δηλαδή, να πιστέψουμε τα fake news πριν ακόμα δημιουργηθούν, γι' αυτό και παράγονται! Η αρχιτεκτονική του διαδικτύου, κυρίως η πολιτική και πολιτιστική ομοφιλία, συμβάλλουν στη δημιουργία του φαινομένου μεν, αλλά δεν ευθύνεται το διαδίκτυο για τις παραποιημένες ειδήσεις. «Ευθύνονται» οι συνθήκες που οδηγούν το κοινό να έχει αυτές τις προκαταλήψεις και που πίσω τους κατ’ ουσίαν βρίσκονται οι διάφορες μορφές κοινωνικής ανισότητας -ταξικής, έμφυλης, μορφωτικής, πολιτιστικής, εθνικής κ.ά.- και τις οποίες οι παραποιημένες ειδήσεις αναπαράγουν και συχνά στοχεύουν να αναπαραχθούν.

Από συνέντευξη του καθηγητή στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ Γ. Πλειού στην Εφημερίδα των Συντακτών 25/7/2021 https://www.efsyn.gr/nisides/303752_katanalonoyme-kyrios-eidiseis

 

Κείμενο 2



War: πόλεμος, Famine: πείνα, Pestilence: λοιμός, επιδημία, Death: θάνατος, Misinformation: παραπληροφόρηση

  

Κείμενο 3

Στο παιδί μου…

Στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια

Και του μιλούσανε για Δράκους και για το πιστό σκυλί

Για τα ταξίδια της Πεντάμορφης και για τον άγριο λύκο

Μα στο παιδί δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια 5

Τώρα, τα βράδια, κάθομαι και του μιλώ

Λέω το σκύλο σκύλο, το λύκο λύκο, το σκοτάδι σκοτάδι,

Του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω

Ονόματα σαν προσευχές, του τραγουδώ τους νεκρούς μας.

Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά.

 

Θέματα

Θέμα Α

Τι είναι σύμφωνα με τον Γ. Πλειό «οι κοινωνίες της ενημέρωσης»; Να απαντήσετε σε μια παράγραφο με 50-60 λέξεις. (15 μονάδες)

Θέμα Β

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το κείμενο 1, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας δίπλα σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος (10 μονάδες). Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με μία αναφορά στο κείμενο για κάθε απάντηση (5 μονάδες).

1.      Σύμφωνα με τον Γ. Πλειό τα fake news δεν είναι τίποτε άλλο από ψεύτικες ειδήσεις.

2.      Κατά την γνώμη του Γ. Πλειού δημοσιογραφία και προπαγάνδα ταυτίζονται.

3.      Η παραπληροφόρηση σύμφωνα με το κείμενο 1 συνδέεται άμεσα με τα σύγχρονα ΜΜΕ.

4.      Στο διαδίκτυο συνυπάρχουν χωρίς διάκριση ετερόκλητες και ποικίλες πληροφορίες.

5.      Ο Γ. Πλειός θεωρεί ότι τη βασική ευθύνη για την άνθιση του φαινομένου των fake news την έχει η διάδοση του διαδικτύου.

Β2. Οι συνεντεύξεις οργανώνονται και πραγματοποιούνται με διάφορους τρόπους. Άλλοτε μέσω τηλεφωνικής επικοινωνίας, άλλοτε με άμεση ή διαδικτυακή, πρόσωπο με πρόσωπο, συνάντηση του δημοσιογράφου με τον συνεντευξιαζόμενο, άλλοτε με την αποστολή γραπτών ερωτήσεων από τον δημοσιογράφο και αντίστροφα γραπτών απαντήσεων. Πώς νομίζετε ότι έγινε η παραπάνω συνέντευξη και ποια στοιχεία του κειμένου το αποκαλύπτουν; (10 μονάδες)

Β3. Το κείμενο 2 παίρνει θέση εναντίον της παραπληροφόρησης. Ποια μέσα χρησιμοποιεί για να την εκφράσει; Ποιο στοιχείο της εικόνας συνδέεται περισσότερο με όσα υποστηρίζει το κείμενο 1; (15 μονάδες)

Θέμα Γ

Ποιο είναι το ζήτημα που θέτει κατά τη γνώμη σας το ποίημα; Ποια είναι η απάντηση του ποιητικού υποκειμένου σ’ αυτό; Ποια είναι η δική σας τοποθέτηση; Για τα δύο πρώτα ερωτήματα να αξιοποιήσετε στις απαντήσεις σας τουλάχιστον 4 κειμενικούς δείκτες. (15 μονάδες)

Θέμα Δ

Έχοντας υπόψη σας τα δύο κείμενα καθώς και την προσωπική σας εμπειρία, ποια θεωρείτε ότι είναι τα σημαντικότερα αίτια διάδοσης των fake news; Πιστεύετε ότι μπορεί να περιοριστεί το φαινόμενο ή όχι και γιατί; Υποθέστε ότι τοποθετείστε εκ μέρους των μαθητών σε ανοιχτή εκδήλωση γι’ αυτό το ζήτημα, οργανωμένη από φορείς της πόλης. (350-400 λέξεις) (30 μονάδες)

Ελευθερία

 (Β. Λάλας)

Κείμενο 1

Ο «ελεύθερος» άνθρωπος (Μέρος 2ο)

   Οι σημερινές κοινωνίες, ως επί το πλείστον του Δυτικού αναπτυγμένου κόσμου, απολαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα μορφών εξωτερικής ελευθερίας. Τι γίνεται, ωστόσο, με την πραγματική, τη συνειδητή, την εσωτερική ελευθερία του σύγχρονου ανθρώπου; Τη δυνατότητά του να ξεπερνά ή τουλάχιστον να ελέγχει τα πάθη του, να υπερνικά τους φόβους και τις ανασφάλειές του, να μην επηρεάζεται από προκαταλήψεις και στερεότυπα, να δρα αυτόβουλα και να παίρνει αποφάσεις βάσει της δικής του κριτικής ικανότητας απαλλαγμένος από κάθε είδους ψυχολογική, πνευματική και ηθική δουλεία πράττοντας συνειδητά το καθήκον του ανεξαρτήτως περιορισμών και απαγορεύσεων;

   Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων που τα έχουν καταφέρει σε ικανοποιητικό βαθμό, ο σύγχρονος άνθρωπος αδυνατεί να καταστεί και εσωτερικά-ψυχικά ελεύθερος. Κι αυτό γιατί, ναι μεν έχει κατοχυρώσει ένα καλύτερο βιοτικό επίπεδο, αλλά αυτό δεν ισχύει για όλες τις κοινωνικές τάξεις. Ναι μεν έχει διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες, αλλά έχει περισσότερο εκπαίδευση παρά παιδεία ανθρωπιστική. Μπορεί να έχουν πολλαπλασιαστεί οι κρουνοί της πληροφόρησής του, ταυτόχρονα, όμως, αποτελεί έρμαιο της παραπληροφόρησης και της υπερπληροφόρησης. Μπορεί να μην τον εμποδίζει κανείς να σκέφτεται και να διαλέγεται ελεύθερα, ωστόσο η σκέψη του καταδυναστεύεται από τα διαπλεκόμενα μέσα μαζικής «ενημέρωσης» και επικοινωνίας, τα “fakenews”, την αναπαραγωγή ψευδών και κατασκευασμένων ειδήσεων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι, οι σοβαρές φωνές «πνίγονται», εξαφανίζονται, αφού επικρατούν οι λαϊκιστές και οι δημαγωγοί. Ακόμη και οι περισσότερες δυνατότητες ψυχαγωγίας έρχονται σε αντίθεση με την επιλογή φτηνών και μαζικών τρόπων διασκέδασης που επιλέγουν σήμερα, κυρίως, οι νέοι…

   Και ο κατάλογος παραδειγμάτων απουσίας εσωτερικής ελευθερίας είναι πράγματι ατελείωτος. Ο σύγχρονος άνθρωπος, θύμα της κρίσης των δημοκρατικών θεσμών, του πολιτικού αμοραλισμού και των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας, μόνο ψυχικά ελεύθερος δεν είναι. Κανόνες, νόμοι, τυποποιημένα πρότυπα, κατευθυνόμενη πληροφόρηση μαζοποιούν και καθορίζουν ένα ασφυκτικά περιορισμένο πλαίσιο δράσης. Αλλά και οι προλήψεις, οι προκαταλήψεις, η χειραγωγημένη βούληση των πολιτών από τους διαμορφωτές της κοινής γνώμης, σε συνάρτηση με την έλλειψη παιδείας και κουλτούρας, την κρίση των ηθικών αξιών, το ατομικιστικό, υλιστικό και χρησιμοθηρικό πνεύμα, τη μη αποδοχή του διαφορετικού, δεν αφήνουν τον πολίτη ν’ αναπνεύσει, να χαρεί τη ζωή και να την απολαύσει, να ζήσει ευτυχισμένος και ελεύθερος. Ελεύθερος εσωτερικά, συνειδητά, πραγματικά. Ελεύθερος από κάθε είδους δέσμευση, εξωτερική και εσωτερική…

Βασίλης Λάλας, φιλόλογος, Ιούλιος 2018 

Κείμενο 2

Ο «ελεύθερος άνθρωπος» (Μέρος 3ο)

   Υπάρχουν άνθρωποι που είναι ελεύθεροι ακόμη και πίσω από τα «σίδερα» της φυλακής. Υπάρχουν, όμως, και άνθρωποι που ζουν «ελεύθερα» χωρίς να είναι ελεύθεροι. Όταν η σκέψη δεν είναι ελεύθερη, δε μπορεί να είναι κάποιος ελεύθερος. Δυστυχώς, ο σύγχρονος άνθρωπος όχι μόνο δε γνωρίζει πως είναι ανελεύθερος, αλλά τον γοητεύει κιόλας. Τον γοητεύει να καταναλώνει, ν’ ακολουθεί πιστά τα κελεύσματα της μόδας, να θέλγεται από τα όμορφα λόγια των πολιτικών δημοπιθήκων. Έχει μετατραπεί σ’ έναν ευτυχισμένο σκλάβο. Και το ν’ απελευθερωθείς από μια τέτοια δουλεία είναι το δυσκολότερο πράγμα. Πολλοί, μάλιστα, δεν επιθυμούν ν’ απελευθερωθούν. Είναι όπως οι δεσμώτες του σπηλαίου της Πλατωνικής Πολιτείας που αρνούνται να σπάσουν τα δεσμά τους και επιτίθενται ακόμη και σ’ αυτούς που προσπαθούν να τους λυτρώσουν. Ίσως, γιατί η σκλαβιά τους κάνει να νιώθουν ασφαλείς. Ίσως, γιατί δε γνωρίζουν ότι υπάρχει κάτι άλλο έξω από τη φυλακή τους× η πραγματική εσωτερική ελευθερία, στην οποία για να φτάσεις πρέπει να ολοκληρωθείς ως άνθρωπος και να κατακτήσεις την καθημερινή σου ελευθερία. Ένας δρόμος δύσβατος και μοναχικός.

   Ελευθερία, ωστόσο, δεν είναι τίποτε άλλο από την αποτίναξη του ζυγού μιας δουλείας. Όσες περισσότερες μορφές δουλείας αποσείσει κανείς τόσο περισσότερο ελεύθερος θα γίνει. Ή μάλλον τόσο περισσότερο άνθρωπος θα γίνει. Εξάλλου, ο μη ελεύθερος άνθρωπος δεν είναι άνθρωπος. Πρέπει πρώτα, βέβαια, το άτομο να έχει επίγνωση των αδυναμιών, των εξαρτήσεων, των παθών, των ανελευθεριών του. Να γνωρίζει, για παράδειγμα, πως η κακία, η ανηθικότητα, οι ψεύτικες αξίες και ιδέες, οι κάλπικες ανθρώπινες σχέσεις, η χυδαιολογία και η έλλειψη αισθητικής είναι ατέλειες, είναι πάθη, είναι δουλείες που σε κάνουν να υποφέρεις , και πως μέσα από την καλοσύνη, τις ηθικές αρετές, την αλήθεια, την  αισθητική καλλιέργεια αποκτά τη δυνατότητα να τις κατανικήσει και ν’ απελευθερωθεί, να δώσει ουσιαστικό νόημα στη ζωή του, να προσεγγίσει την ευτυχία. Και όπως γράφει ο Τίτος Πατρίκιος «Μες στη σκλαβιά τη θέλω εγώ τη λευτεριά σου. Μες στη σκλαβιά που για να καταλύσεις αναγνωρίζεις πρώτα κι αποδέχεσαι». Με άλλα λόγια είναι αδύνατο να θεωρείται ελεύθερος αυτός που υποδουλώνεται στα πάθη του και κυριαρχείται απ’ αυτά.

   Απαιτείται, όμως, αγώνας. Αγώνας προσωπικός, αγώνας καθημερινός. Κανείς δε θα σου προσφέρει την εσωτερική ελευθερία στα πόδια σου. Μόνο εσύ ο ίδιος. Το μόνο που χρειάζεται είναι θέληση. Σύμφωνα με το Βολταίρο «ο άνθρωπος είναι ελεύθερος από τη στιγμή που το θελήσει να είναι». Και φυσικά είναι αδύνατο να είναι κανείς ελεύθερος μέσα στην ησυχία και στην αδράνειά του χωρίς να είναι κύριος του εαυτού του. Το άτομο δεν είναι ελεύθερο, αν δε μπορεί να εξουσιάσει τον εαυτό του και περιμένει να τον απελευθερώσουν οι άλλοι. Είναι στην ουσία σκλάβος. Σκλάβος του εαυτού του. Την ελευθερία, λοιπόν, την αξίζουν μόνο αυτοί που αγωνίζονται καθημερινά γι’ αυτήν. Απαιτείται, ωστόσο, δύναμη και κουράγιο. Περισσότερο απ’ το να υπερασπιστείς την εξωτερική σου ελευθερία.

Βασίλης Λάλας, φιλόλογος,Σεπτέμβριος 2018

Κείμενο 3

Τίτος Πατρίκιος, «Πάθη»

Ποιο πάθος λες;

Αυτό ν’ αφήνεσαι ρευστός

σε κάθε ερεθισμό του χώρου σου;

Το πάθος ν’ απαντά σα στρείδι;

Το πάθος να παλεύεις με τα πάθη σου

δε λογαριάζεις;

Κι έπειτα

για ποια λευτεριά του αδέσμευτου

μιλάς;

Μες στη σκλαβιά τη θέλω εγώ τη

λευτεριά σου.

Μες στη σκλαβιά, που για να

καταλύσεις,

αναγνωρίζεις πρώτα κι αποδέχεσαι.

(Αντιδικίες, 1955)

  

ΘΕΜΑΤΑ 

ΘΕΜΑ Α

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά τις απόψεις του συγγραφέα για τις σύγχρονες μορφές ανελευθερίας, όπως αυτές αναδεικνύονται στις δύο τελευταίες παραγράφους («Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων… εξωτερική και εσωτερική») του κειμένου 1 (60-70 λέξεις)                          Μονάδες 15

ΘΕΜΑ Β

Β1. Με βάση τα κείμενα 1 και 2, να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, τεκμηριώνοντας τις απαντήσεις σας με αντίστοιχα χωρία, τις παρακάτω προτάσεις γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος                          

Α. Οι άνθρωποι στο σύνολό τους δεν είναι εσωτερικά ελεύθεροι (κείμενο 1)

Β. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν ουσιαστική πληροφόρηση (κείμενο 1)

Γ. Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι μαζοποιημένος (κείμενο 1)

Δ. Η πραγματική ελευθερία προϋποθέτει ελεύθερη σκέψη του ατόμου (κείμενο 2)

Ε. Προϋπόθεση για την ελευθερία του ατόμου αποτελεί η συνειδητοποίηση της σκλαβιάς του (κείμενο 2) Μονάδες 10

 

Β2.Α. Στη δεύτερη και τρίτη παράγραφο του κειμένου 2 ο συντάκτης του μας παραθέτει αυτούσια τα λόγια του Τ. Πατρίκιου και του Βολταίρου αντίστοιχα. Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία της επιλογής του αυτής;         Μονάδες 7

Εναλλακτικά

Β2.Α. Πώς επιτυγχάνει ο συγγραφέας τη νοηματική σύνδεση (συνεκτικότητα) μεταξύ πρώτης και δεύτερης παραγράφου του κειμένου 1; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας              Μονάδες 7

Β2.Β. Ο συγγραφέας τόσο στην τρίτη παράγραφο («Και ο κατάλογος παραδειγμάτων… εξωτερική και εσωτερική…») του κειμένου 1 όσο και στη δεύτερη παράγραφο («Ελευθερία… κυριαρχείται απ’ αυτά») του κειμένου 2 χρησιμοποιεί το ασύνδετο σχήμα. Να εντοπίσετε ένα σημείο από κάθε παράγραφο και να εξηγήσετε τη λειτουργία του καθενός         Μονάδες 8

Εναλλακτικά

Β2.Β. Να γράψετε δύο τίτλους που να αποδίδουν το περιεχόμενο του κειμένου 2, έναν με κυριολεκτική και έναν με μεταφορική χρήση της γλώσσας     Μονάδες 8

Μονάδες 15

 

Β3. Λαμβάνοντας υπόψη σας το περιεχόμενο της δεύτερης παραγράφου («Ελευθερία… κυριαρχείται απ’ αυτά») του κειμένου 2 να εξηγήσετε πώς ο σύγχρονος άνθρωπος, κατά το συγγραφέα, μπορεί να γίνει πραγματικά ελεύθερος.  Μονάδες 15

Εναλλακτικά

Β3. Πρόθεση του συντάκτη στη δεύτερη παράγραφο («Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων… κυρίως, οι νέοι…») του κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσει του/τις αναγνώστες/-στριες. Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει το στόχο του, παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μον.6), και να εξηγήσετε τη λειτουργία της καθεμιάς από αυτές στο κείμενο (μον.9)   Μονάδες 15

ΘΕΜΑ Γ

Γ1. Να διατυπώσετε το ερμηνευτικό σχόλιό σας για το κείμενο 3 παρουσιάζοντας το κύριο, κατά τη γνώμη σας, θέμα του. Να συμπεριλάβετε στην απάντησή σας σχετικούς με το θέμα κειμενικούς δείκτες του ποιήματος και την προσωπική σας ανταπόκριση σε αυτό    (150-200 λέξεις)                              Μονάδες 15

ΘΕΜΑ Δ

Δ1. Είδος: Επιχειρηματολογικό άρθρο στη σχολική εφημερίδα

       Ιδιότητα: Μαθητής/Μαθήτρια Γ΄ Λυκείου

   Θέμα: Λαμβάνοντας υπόψη σας και τα δύο μη λογοτεχνικά κείμενα που διαβάσατε, να απαντήσετε στα παρακάτω ερωτήματα:

   α)Με ποιες συγκεκριμένες δράσεις το σχολείο μπορεί να βοηθήσει το νέο να γίνει ένας πραγματικά ελεύθερος πολίτης;

   β) Ποιες επιλογές οφείλει να κάνει ο ίδιος ο νέος στους τομείς της ψυχαγωγίας, της κατανάλωσης και της μόδας, έτσι ώστε να αποδεσμευτεί από τα δεσμά των σύγχρονων μορφών ανελευθερίας;        (350-400 λέξεις)            Μονάδες 30

 


 

Η σοφία πάει με την ηλικία; Σενάριο διδασκαλίας στην Αντιγόνη του Σοφοκλή

  (Β. Λάλας) Ταυτότητα σεναρίου   Τάξη : Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα/Γνωστικό Αντικείμενο : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ (ΣΟΦΟΚΛΕΟ...